ویلادون
نسخه 2.7
نسخه 2.7
بقعهٔ چهارپادشاهان «مسجد چهارپادشاهان» ، یکی از آثار تاریخی و مذهبی برجستهٔ شهر لاهیجان در استان گیلان است. این مجموعه، محل دفن چهار تن از بزرگان خاندان کیاییِ گیلان در دورههای صفوی و تیموری است. بنای بقعه در فهرست آثار ملی ایران با شمارهٔ ۳۲۲ و تاریخ ثبت ۲۱ آبان ۱۳۱۷ قرار دارد. بقعهٔ چهارپادشاهان در محلهٔ میدان وحدت لاهیجان، ابتدای خیابان کاشف و روبروی مسجد جامع و حمام گلشن واقع شده است.
این مجموعه ابتدا بهعنوان مرقد سید خورکیا (متعلق به خاندان کیایی) در سال ۶۴۷ هجری قمری برپا شد. حدود یک قرن بعد، با مرگ سید علی کیا (متوفی ۷۹۱ ق)، مقبرهٔ جدیدی در جوار آرامگاه او ساخته و سیّد علی کیا در آن به خاک سپرده شد. در سال ۸۲۹ ق. نیز دو تن دیگر از خاندان کیایی - سید رضا کیا (فرزند سید علی کیا) و سید رضی کیا (پادشاه وقت گیلان) - همزمان در یکی از حجرههای این مجموعه دفن گردیدند. بخش اصلی بقعهٔ کنونی را سید هادی کیا (فرمانروای تنکابن) در قرن هشتم قمری و در زمان یادشده ساخته است. به دلیل دفن این چهار شخصیت مهم (که سه نفر از آنها از سادات عارف و یکی حاکم سیاسی منطقه بودند)، نام «چهار پادشاهان» به این آرامگاه اطلاق شده است.
در بقعهٔ چهارپادشاهان چهار نفر از بزرگان خاندان کیایی دفن شدهاند که همگی از نوادگان امام زینالعابدین (ع) هستند. نام این چهار پادشاه به ترتیب عبارت است از:
سید خورکیا (متوفی ۶۴۷ ق.)
سید علی کیا (متوفی ۷۹۱ ق.)
سید رضا کیا (متوفی ۸۲۹ ق.)
سید رضی کیا (متوفی ۸۲۹ ق.)
علاوه بر این افراد، چند نفر دیگر از سادات کیایی مانند سید ابراهیم کیا و سید عبدالله کیا (فرزندان سید علی کیا) نیز در این مکان دفن شدهاند، اما تأکید ویژه بر چهار شخص اصلی یادشده باعث نامگذاری بقعه به «چهارپادشاهان» شده است.
بقعهٔ چهارپادشاهان بهصورت یک ساختمان مستطیلشکل با چهار حجرهٔ مجاور هم و یک ایوان بزرگ در ضلع شمالی طراحی شده است. این ایوان بلند که عرض آن حدود ۵ متر و طول آن حدود ۳۰ متر است، با سقفی سفالین پوشانده شده و شش ستون سنگی کاشیکاری شدهٔ دوره قاجار در اطراف آن قرار دارند. دیوارها و سقف فضای ایوان از خشت یا سفال ساخته شده و فضا را حالتی رازآمیز و معنوی میدهد. فضای داخلی مقبره در اکثر اتاقها تاریک است که به حالت عرفانی بنا میافزاید.
تزئینات بقعه بسیار غنی و چشمگیر است. صندوقهای منبتکاریشدهٔ چوبی بر روی قبور قرار دارند که قدیمیترین آنها به سال ۷۹۱ ق. و جدیدترین به سال ۱۰۱۵ ق. تعلق دارد. کتیبههای روی این صندوقها به خط کوفی نوشته شده و ساختهٔ محمدبنداود کیایی هستند که توسط عبدالفتاح لاهیجی مرقّع شدهاند. درهای ورودی بقعه نیز چوبی و کندهکاری شده است. علاوهبر این، در حاشیهٔ بالایی ایوان، اشعاری از ترجیعبند محتشم کاشانی به خط نستعلیق بر روی گچبری نوشته شده است.
نقاشیهای دیواری رنگین و برجستهای با مضامین عاشورایی نیز در این بنا وجود دارد. روی دیوارها و ستونهای اطراف ایوان و اتاقها صحنههایی از حوادث کربلا و شهدای عاشورا ترسیم شده که به دورهٔ قاجار تعلق دارند. کاشیکاری هفترنگ با نقوش گل و مرغ دورهٔ قاجار نیز در برخی بخشها دیده میشود. بهطور کلی معماری بقعه ترکیبی از سبک بومی گیلان (با سقفهای چوبی مسطح و مصالح خشت و چوب) و عناصر معماری تیموری تا قاجاری است، و تزئینات هنری آن (کاشیکاری، گچبری، منبت و نگارگری) از شاخصههای ارزشمند بنا بهشمار میآید.
بقعه چهارپادشاهان در مرکز شهر لاهیجان (محلهٔ میدان وحدت) و در ابتدای خیابان کاشف شرقی قرار دارد. این موقعیت مرکزی (روبروی مسجد جامع و در مجاورت حمام تاریخی گلشن و بازار قدیمی) دسترسی آسانی به آن داده و باعث شده جزو نقاط کانونی بافت تاریخی شهر باشد. به دلیل این دسترسی و همجواری با سایر اماکن دیدنی لاهیجان، بقعه چهارپادشاهان به بخشی از مسیرهای گردشگری شهری تبدیل شده است. این مکان بهعنوان یکی از جاذبههای مهم گردشگری و زیارتی لاهیجان شناخته میشود. امکان بازدید عمومی از این بنا آزاد است و سالانه گردشگران و زائران زیادی برای بازدید از معماری خاص و آثار هنری آن به این محل میآیند.
با وجود اهمیت تاریخی و فرهنگی، بنا دچار مشکلاتی نیز شده است. برخی نقاشیهای دیواری و بخشهایی از تزئینات در اثر تعمیرات نامناسب آسیب دیده و نیازمند مرمت و نگهداری دقیقتری است. کارشناسان تأکید کردهاند که حفاظت مؤثرتر از این آثار ضروری است تا از تخریب بیشتر آن جلوگیری شود. با این حال، بقعه چهارپادشاهان همچنان یکی از نمادهای فرهنگی و مذهبی لاهیجان است و جلوههای باور عمومی به خاندان اهلبیت را در شهر منعکس میکند.